Cookies en Raadvanstate.nl

Mag Raadvanstate.nl cookies op uw computer plaatsen? De Raad van State maakt gebruik van cookies voor het bijhouden van webstatistieken en incidenteel voor andere doeleinden zoals een gebruikersonderzoek. Meer informatie

Ja, ik accepteer de cookies

Raadvanstate.nl verzamelt anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

Nee, ik accepteer de cookies niet

Raadvanstate.nl verzamelt geen anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

 
Burgers zoeken houvast
Wetgeven in een complexe samenleving
Andere procedures en vormen van overheidsregulering
Nieuwe wegen en verschuivingen in het wetgevend bestel
Het belang van de normatieve kracht van wetgeving
Handreikingen
Tot slot

Het belang van de normatieve kracht van wetgeving

Dat de wetgever terugtreedt ten gunste van het bestuur is geen nieuwe constatering. Tegelijkertijd maakt de optelsom van het intensieve gebruik van de hiervoor beschreven instrumenten duidelijk dat de wetgever achterop raakt bij bestuur en samenleving. Zeker wanneer dit beeld gecombineerd wordt met de toch al afnemende rol van de nationale wetgever door de concentratie en spreiding van overheidsbevoegdheden, de decentralisaties en de europeanisering.

Inhoud gaat boven vorm

Het is evident dat het parlement in een complexe, sterk geïndividualiseerde en snel veranderende samenleving als de onze niet kan worden betrokken bij de vaststelling van álle algemeen verbindende regels. Toch is het essentieel dat de kern van een wettelijke regeling en het bereik ervan door de wetgever (en dus mede door het parlement) worden vastgesteld. Zo niet, dan kan de terugtred van de wetgever een voorbode zijn van het afscheid van de wetgever. Afscheid van de wetgever zou afscheid betekenen van de functie van wetgeving als rechtsstatelijke waarborg waarin burgers slechts worden gebonden door de overheid met expliciete instemming en medewerking van de volksvertegenwoordiging. De wet kan natuurlijk wel gebruikt worden als middel om afspraken vast te leggen, maar de normatieve kracht van de wet gaat dan verloren als het democratisch gelegitimeerde instrument om aan de samenleving gezaghebbend normen op te leggen. Legitimatie door procedure alleen is niet voldoende. Ook de inhoud van de wet moet legitimatie kunnen verwerven.

De normerende wetgever

Als de wetgever zijn normerende taak veronachtzaamt, komt de nadruk dus te liggen op de normstelling door anderen: rechters, bestuursorganen, toezichthouders en in algemenere zin de samenleving zelf. Die zullen dit tekort nooit volledig kunnen compenseren. Er is in ons staatsbestel geen goed alternatief. De waarde van de wet ligt in de waarborg voor de vrijheid van de burger die niet met onnodige, ineffectieve of onredelijke regels moet worden geconfronteerd. Dit betekent dat regering en parlement ruimte moeten maken voor afwegingen die alleen zij gezamenlijk als wetgever kunnen maken.

Het is belangrijk om de regie terug te brengen in het wetgevingsproces. Ontbreekt deze, dan leidt dit tot besluitvorming die niet op duur en samenhang is ingericht, maar op de korte termijn. Dan is het middel erger dan de kwaal. Het gaat om de volgende vragen:

  • Hoe verhoudt het voorstel zich tot andere beleidsterreinen?
  • Wat betekent het voorstel voor de langere termijn?
  • Is een incidentele of structurele oplossing nodig?
  • Wat is de plaats van de regel in het geheel van de wet?
  • Bevordert de wet duurzame besluitvorming?

Antwoord op deze vragen is voor elke wet van wezenlijk belang. Als problemen slechts eenzijdig worden benaderd, dan zal de oplossing niemand overtuigen, dan zal de wet van korte duur zijn en wordt de democratische rechtsstaat onnodig op de proef gesteld.

Digitalisering

Digitalisering biedt de samenleving veel voordelen en kansen. De wetgever lijkt niet altijd voldoende rekening te houden met de nieuwe digitale werkelijkheid. Daarom wijst de Afdeling advisering erop dat uitvoering en ICT geen sluitstuk moeten zijn van het wetgevingsproces. Het is verstandig dat de wetgever bij nieuwe wetten en regels al vanaf het begin aandacht besteedt aan de gedigitaliseerde uitvoering van die wetten en regels. Dat moet precies en gestandaardiseerd, juist als voor een gedigitaliseerde uitvoering wordt gekozen. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de situatie dat de wet een softwareprogramma met algoritmen voorschrijft. Verder moet de wetgever zich bewust blijven van de mogelijkheid dat ICT zich sneller ontwikkelt dan wetten en regels kunnen bijbenen.