Cookies en Raadvanstate.nl

Mag Raadvanstate.nl cookies op uw computer plaatsen? De Raad van State maakt gebruik van cookies voor het bijhouden van webstatistieken en incidenteel voor andere doeleinden zoals een gebruikersonderzoek. Meer informatie

Ja, ik accepteer de cookies

Raadvanstate.nl verzamelt anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

Nee, ik accepteer de cookies niet

Raadvanstate.nl verzamelt geen anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

 

Een aanhoudend debat

In veel landen, ook in Nederland, wordt het politieke debat steeds vaker gezogen in een discussie over de vraag of bestaande internationale afspraken en verbanden opgezegd moeten worden om nationaal autonoom een eigen koers te varen. In vrijwel alle lidstaten van de Europese Unie groeit de steun voor partijen die een deel van de Europese verplichtingen of zelfs het lidmaatschap van de Unie ter discussie willen stellen. Opvallend daarbij is de luchthartigheid waarmee de moeizaam verworven internationale orde en zekerheid aan vermeende voordelen worden opgeofferd. Pleidooien voor autonomie waarschuwen nooit voor minder groei, minder welvaart en lagere inkomens als prijs daarvan, maar beloven veelal meer van dat alles. De verworvenheden van de bestaande samenwerking worden als vanzelfsprekend beschouwd, waarop vertrek slechts een gunstig effect zal hebben. In het Verenigd Koninkrijk werden de gevolgen van de Brexit nooit onderzocht. Men ging ervan uit de voordelen via verdragen te kunnen behouden.

Orde van de dag

Niet minder opvallend is de luchthartigheid waarmee men tot de orde van de dag overgaat als verkiezingen waarvan men vreesde dat zij een meerderheid tegen samenwerking en afspraken zouden opleveren, mee blijken te vallen. Wanneer de betrouwbaarheid van bestaande samenwerking en verdragen echter niet verder reikt dan de eerstvolgende verkiezingen, is deze alleen daardoor al verzwakt. Tijd werkt dan niet door gewenning ten gunste van behoud van samenwerking, want vroeger of later zullen landen dreigen af te haken. De keuze van het Verenigd Koninkrijk om uit de Europese Unie te stappen, illustreert hoe zo’n debat onbedoeld groter en uiteindelijk onbeheersbaar kan worden.

Schijnbare tegenstelling

Het gaat niet om een debat dat alleen Europese landen raakt, zoals de Verenigde Staten laten zien. De aantrekkelijkheid van de basisredenering is elders niet minder: zich ontdoen van de beperkingen die samenwerking stelt om soeverein de eigen weg te gaan en het eigenbelang na te jagen. In Europa is de discussie echter existentieel, gegeven de mate van samenwerking en onderlinge verwevenheid binnen het kader van de Europese ordening en samenwerking. Europese Unie en lidstaten zijn daarin voor hun functioneren zodanig wederzijds afhankelijk en verweven geraakt dat zij moeilijk nog te ontrafelen zijn en dan nog alleen ten koste van een groot verlies aan welvaart, ernstige politieke instabiliteit en zeggenschap. Die ordening en samenwerking vormen een succesvol bestel dat is ontstaan uit de beperkingen van de traditionele staat in een steeds grensoverschrijdender wereld. Maar kenmerkende aspecten daarvan voeden tegelijkertijd het ‘heimwee’ naar de traditionele staat. Het schept een schijnbare tegenstelling tussen de nationale staat en de Europese ordening. Vraag is hoe reëel die tegenstelling is en in hoeverre zij overbrugbaar of beheersbaar is. Want het aanhoudende debat over de Europese ordening en samenwerking raakt niet alleen de bestaande welvaart en maatschappelijke ontwikkeling. Het raakt vooral ook het vermogen om de vraagstukken waarmee de samenleving thans wordt geconfronteerd (veiligheid, klimaat, internet) effectief aan te pakken, gegeven het grensoverschrijdend karakter daarvan.