Cookies en Raadvanstate.nl

Mag Raadvanstate.nl cookies op uw computer plaatsen? De Raad van State maakt gebruik van cookies voor het bijhouden van webstatistieken en incidenteel voor andere doeleinden zoals een gebruikersonderzoek. Meer informatie

Ja, ik accepteer de cookies

Raadvanstate.nl verzamelt anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

Nee, ik accepteer de cookies niet

Raadvanstate.nl verzamelt geen anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

 

Europese samenwerking is als fietsen

Europese samenwerking en ordening zijn ontstaan uit het besef dat de deelnemende staten zelfstandig niet meer de bescherming, ordening en zelfbestemming konden bieden die burgers nodig hebben om hun bestaan op te kunnen bouwen. De kenmerken van de samenwerking en ordening zorgen echter dat de functies die traditioneel met de nationale staat worden geassocieerd (bescherming en betrokkenheid bieden en bestemming geven), daarin minder bevredigend herkenbaar zijn. Vandaar dat gemakkelijk een tegenstelling kan worden opgeroepen tussen Europese samenwerking en nationale autonomie. Het is zorgwekkend dat het politieke debat steeds meer in die tegenstelling wordt gezogen. Invulling geven aan bescherming en betrokkenheid maakt Europese samenwerking meer dan ooit onmisbaar. Bovendien is de nationale staat voor het eigen functioneren inmiddels zo afhankelijk van de Europese ordening dat de ene niet ter discussie gesteld kan worden zonder dat de andere in het geding is. Maar juist omdat het ‘heimwee’ naar die traditionele functies wordt gevoed door de huidige kenmerken van die samenwerking, is deze ordening politiek niet onomkeerbaar. De Brexit laat dat zien. Daarom is het essentieel om binnen de samenwerking de Europese Unie meer zichtbaar te associëren met die functies.

Vaart maken om in evenwicht te blijven

Net zo min als terugvallen op het kader van de nationale staat een adequaat antwoord biedt, biedt een grote sprong voorwaarts in de vorm van hervorming van de Europese ordening tot een homogene structuur een oplossing. In theorie zijn er modellen denkbaar om de complexe werkelijkheid van de Europese ordening tot een coherente, staatkundig logische eenheid om te vormen. Maar zelfs een debat daarover is op dit moment niet vruchtbaar. Publieke debatten hebben helaas de tendens om standpunten scherper tegenover elkaar te stellen, niet om ze dichter tot elkaar te brengen. ‘Europa’ heeft geen debat nodig, maar resultaten bij de aanpak van maatschappelijke vraagstukken die de afzonderlijke lidstaten boven het hoofd zijn gegroeid. Europese samenwerking is als fietsen: men moet vaart maken om in evenwicht te blijven en men gaat onderuit als het stuur in een tramspoor vast komt te zitten. Een gevoel van gemeenschappelijke bestemming zal niet het resultaat zijn van een breed maatschappelijk debat daarover, maar van veranderingen buiten Europa die doen beseffen dat men op elkaar is aangewezen en onder druk waarvan men pragmatisch en met succes tot oplossingen komt.

Open Europese werkelijkheid

Aan vraagstukken is geen gebrek. De voorlichting van de Afdeling advisering van de Raad van State over de staat van de euro wijst erop dat in alle gevallen stappen nodig zijn om beter voorbereid te zijn op een volgende crisis. Op andere beleidsterreinen, zoals klimaat, duurzame economie en vraagstukken van marktwerking, is dat niet anders. Bij de verdieping en aanvulling van de samenwerking is het van belang zoveel mogelijk aan te sluiten bij bestaande structuren. Anders dreigt de Europese ordening te verkokeren in verschillende beleidsterreinen met steeds weer andere institutionele oplossingen. En deze verkokering zal zich doorzetten in de nationale rechtsorde. Dat zou het vraagstuk van democratische legitimatie verder compliceren, een afweging van prioriteiten belemmeren en tot toenemende complexiteit van de rechtsorde leiden. Uitdaging is om uiteindelijk een structuur tot stand te brengen die aansluit op het netwerkkarakter van de Europese ordening en de pluriformiteit van de Europese samenleving. Maar die tegelijkertijd over voldoende handelingsvermogen beschikt om de inwoners bescherming te bieden. Kortom, een structuur die rechtsstaat, handelingsvermogen en democratische legitimatie zodanig met elkaar weet te verbinden dat de pluriforme, veelvormige en open Europese werkelijkheid zich daarin kan vinden en succesvol verder kan ontwikkelen.

Strategisch

Het is van belang om zich tijdig te bezinnen op deze en andere vragen, in het bijzonder ook de eerder genoemde strategische vragen. Met het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie kan Nederland een belangrijkere rol binnen de Europese besluitvorming verwerven of zich verder isoleren. Beleidsvoorbereiding, politiek debat en bestuurlijk handelen zullen daarop moeten worden afgestemd. Het vergt onder meer dat strategisch is nagedacht over wat men wil bereiken of voorkomen, al ver voor besluitvorming aan de orde is.