Cookies en Raadvanstate.nl

Mag Raadvanstate.nl cookies op uw computer plaatsen? De Raad van State maakt gebruik van cookies voor het bijhouden van webstatistieken en incidenteel voor andere doeleinden zoals een gebruikersonderzoek. Meer informatie

Ja, ik accepteer de cookies

Raadvanstate.nl verzamelt anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

Nee, ik accepteer de cookies niet

Raadvanstate.nl verzamelt geen anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

 

Ruimte voor nationale invulling?

Ruimte voor eigen prioriteiten, waarden en keuzen is vanouds een thema in het debat binnen de Europese Unie. Subsidiariteit is als structuurbeginsel vastgelegd in het EU-verdrag. Gebrek daaraan is vaak een bron van politieke onvrede. De Europese Unie zou zich terughoudender moeten opstellen. Alle lidstaten zijn daar in beginsel voor. Toch gaat de praktijk vaak de andere kant op en daar zitten alle lidstaten bij. Richtlijnen worden vervangen door (rechtstreeks toepasselijke) verordeningen en beide zijn doorgaans zeer gedetailleerd. Vrees voor verstoring van het vrij verkeer, zorg om een ‘level playing field’, het verzekeren van gelijke handhaving en vrees voor beleidsconcurrentie wegen bij de concrete besluitvorming doorgaans zwaarder dan subsidiariteit. Ook worden teksten geformuleerd door materiedeskundigen, die de risico’s van verschil en het belang van gelijke handhaving vaak scherper zien en zwaarder laten wegen dan het belang van subsidiariteit. En er is nog een ander mechanisme. Waar lidstaten ervoor kiezen om bepaalde belangen en waarden in hun wetgeving te beschermen, wordt uit overwegingen van doelmatigheid of kostenbeheersing regelmatig gekozen voor private uitvoering en toepassing van marktmechanismen (privatisering van publieke diensten). Maar daarmee worden ook de regels van het vrij verkeer en mededinging van toepassing, met soms niet beoogde implicaties en beperkingen.

Meer verantwoordelijkheid voor lidstaten

Het is echter denkbaar dat Nederland met andere landen bij de besluitvorming over beleid en regelgeving systematisch inzet op het scheppen van meer verantwoordelijkheid voor lidstaten bij de invulling en uitvoering. In zijn voorlichting ‘De staat van de euro’ heeft de Afdeling advisering van de Raad van State op de mogelijkheid van een dergelijk scenario gewezen. Meer verantwoordelijkheid bij lidstaten klinkt aantrekkelijk, en niet alleen op monetair terrein. Maar dan moeten er duidelijkere grenzen zijn waar verscheidenheid ophoudt en inbreuk op gemeenschappelijke belangen en doelstellingen begint. En er moeten effectieve instrumenten zijn om die grenzen te handhaven. Als er economische, financiële of andere mechanismen zijn die een lidstaat tijdig effectief confronteren met de consequenties van eigen preferenties, dan kan een decentrale aanpak werken. Wanneer men echter is aangewezen op politieke of rechtshandhaving, dan zullen eisen van rechtspraak en het belang om grote confrontaties binnen de Europese samenwerking te vermijden er dikwijls toe dwingen om verplichtingen precies en gedetailleerd te formuleren. Tegenhanger van meer ruimte voor nationale (of lokale) invulling is dan ook het vermogen om krachtig en tijdig in te grijpen wanneer die invulling de verkeerde kant dreigt uit te gaan.

Afwijkingen

Ruimte scheppen voor nationale afwegingen is ook mogelijk door middel van afwijkingsmogelijkheden. Europese regelgeving voorziet op veel punten in de mogelijkheid om af te wijken, bijvoorbeeld bij dwingende redenen van algemeen belang, staatssteun, mestbeleid of de begrotingsregels van de EMU. Afwijkingen zullen dan echter veelal aan strikte voorwaarden en toezicht door de Europese Commissie zijn onderworpen, waardoor een confrontatie bij handhaving achteraf voorkomen kan worden.