Cookies en Raadvanstate.nl

Mag Raadvanstate.nl cookies op uw computer plaatsen? De Raad van State maakt gebruik van cookies voor het bijhouden van webstatistieken en incidenteel voor andere doeleinden zoals een gebruikersonderzoek. Meer informatie

Ja, ik accepteer de cookies

Raadvanstate.nl verzamelt anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

Nee, ik accepteer de cookies niet

Raadvanstate.nl verzamelt geen anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

 

Betrokkenheid en legitimatie

De discussie over het democratische tekort binnen de Europese ordening moet zeker ook gezien worden tegen de achtergrond van het debat dat momenteel in veel landen wordt gevoerd over de vertegenwoordigende democratie en democratische betrokkenheid. Maar het is eveneens een vraagstuk dat de Europese samenwerking in het bijzonder treft, vanwege haar inrichting en proces. De Europese Unie is na India en China de meest bevolkingsrijke politieke eenheid. De vertegenwoordiging van meer dan 500 miljoen inwoners die hun identiteit vaak vooral zoeken in onderlinge verscheidenheid, is van een andere orde dan de vertegenwoordiging van een nationale bevolking met een gemeenschappelijke geschiedenis en traditie.

Geen eenvoudig recept

Versterking van het gevoel van betrokkenheid van burgers bij het functioneren van de Europese ordening is wezenlijk voor het behoud van het draagvlak ervan. Daarvoor is geen eenvoudig recept. Er zijn al veel analyses van oorzaken van de vervreemding van Europa en tal van voorstellen voor verbetering die zich richten op de verkiezing, de bevoegdheden en het functioneren van het Europees Parlement en op de betrokkenheid van nationale parlementen bij de besluitvorming. Nog afgezien van de beperkte haalbaarheid van structurele veranderingen op dit moment, is het de vraag of meer parlementaire betrokkenheid een oplossing biedt. Als dat de oplossing zou zijn, is de onvrede over het functioneren van de vertegenwoordigende democratie merkwaardig.

Geen duurzaam draagvlak

Instemming – al dan niet via vertegenwoordigers – biedt geen duurzaam draagvlak. In 1975 koos het Verenigd Koninkrijk bij referendum met 67% van de stemmen om in de Europese Gemeenschap te blijven. 41 jaar later koos het Verenigd Koninkrijk om uit de Europese Unie te stappen. Behalve op betrokkenheid berust draagvlak op gedeelde doelen, behaalde resultaten en verantwoording. Resultaten vormen op zichzelf weliswaar onvoldoende legitimatie om te handelen, maar zonder resultaten zal zelfs de grootst mogelijke instemming op den duur verdampen. Het betekent dat bij de versterking van Europese samenwerking en het handelingsvermogen daarvan, onvrede over gebrek aan betrokkenheid voorkomen moet worden. Dat kan door debat over het waarom en waartoe van die samenwerking, door resultaten en vooral door publieke verantwoording van genomen maatregelen en gevoerd beleid.

Media-aandacht gericht op nationale politiek

Versterking van de positie van nationale parlementen bij uitvoerende beslissingen zal bij burgers het gevoel van betrokkenheid vermoedelijk niet verbeteren en de ergernis over gebrek aan slagvaardigheid mogelijk versterken. Onvrede over het functioneren van de nationale democratie laat zich immers evenmin oplossen door alle provinciale staten medebeslissingsrecht te geven. Feit is echter wel dat een deel van de problematiek ligt in het feit dat media-aandacht in alle lidstaten vrijwel uitsluitend is gericht op nationale politiek. Vanuit die optiek kan debat en verantwoording van het Europees regeringsbeleid in het eigen parlement en daarmee in de nationale media wel degelijk bijdragen aan versterking van democratische betrokkenheid.