Cookies en Raadvanstate.nl

Mag Raadvanstate.nl cookies op uw computer plaatsen? De Raad van State maakt gebruik van cookies voor het bijhouden van webstatistieken en incidenteel voor andere doeleinden zoals een gebruikersonderzoek. Er worden tijdens uw bezoek geen cookies geplaatst door anderen dan de Raad van State zelf. Meer informatie op raadvanstate.nl/cookies.

Ja, ik accepteer de cookies

Raadvanstate.nl verzamelt anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

Nee, ik accepteer de cookies niet

Raadvanstate.nl verzamelt geen anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

 

Experimenteren, innoveren en afwijken

Een andere mogelijkheid om regelgeving aan te passen aan een diverse of snel veranderende maatschappelijke werkelijkheid is het voorzien in de mogelijkheid dat kan worden afgeweken van de wettelijke regels of dat bij wijze van experiment voor vernieuwende activiteiten aparte regels kunnen worden gesteld. Dergelijke afwijkings- of experimenteerbepalingen komen op diverse plaatsen voor in de wetgeving. Omdat het gebruik daarvan inhoudt dat voor vergelijkbare gevallen verschillende regels bestaan, is uitgangspunt dat zij met terughoudendheid worden gebruikt. Experimenten moeten bovendien tijdelijk zijn en evaluatie mogelijk maken. Het experiment impliceert dat na afloop bezien wordt of de geldende regels moeten worden aangepast.

In de praktijk is de neiging echter groot om, bij gebleken behoefte aan vernieuwing, bestaande afwijkings- en experimenteerbepalingen breed te gaan gebruiken voor alternatieve regels. Dit kan de rechtszekerheid die wetgeving beoogt te bieden, aantasten. De Afdeling advisering heeft in 2015 de regering een aantal malen moeten wijzen op te ruim gebruik van afwijkings- of experimenteerbepalingen. In het bijzonder in het omgevingsrecht wordt een ruim en veelvuldig gebruik gemaakt van het experiment. In het onderwijs valt te wijzen op het experiment regelluwe scholen.

In zijn brief aan de Tweede Kamer over toekomstbestendige wet- en regelgeving heeft de minister van Economische Zaken een nog weer andere aanpak bepleit. In het belang van de economische dynamiek zouden regels zoveel mogelijk met het oog op toekomstige verandering geformuleerd moeten worden. Bezien zou moeten worden in hoeverre het mogelijk is wettelijke bepalingen zo te redigeren dat innoverende producten of bedrijvigheid kunnen worden gerealiseerd als de beschermde publieke belangen maar worden geëerbiedigd, ook al wordt afgeweken van de concreet gestelde regels. Het zou een structureel in wettelijke regels ingebouwde mogelijkheid opleveren dat deze mee evolueren met nieuwe activiteiten, diensten of producten die voldoen aan de publieke belangen ter bescherming waarvan de betrokken wet- en regelgeving strekt. De gedachte hierachter is dat regelgeving welhaast onvermijdelijk geschreven wordt met het oog op de bestaande orde en de gevestigde belangen en daardoor een drempel of belemmering vormt voor de introductie van innoverende activiteiten of producten.

Bij een dergelijke aanpak zal de ervaring met de waardegedreven-regulering meegewogen moeten worden. Die aanpak is vaak bepleit bij de wettelijke regulering van beroepen en diensten. De wet zou daarbij alleen de voor de beroepsbeoefening geldende beginselen moeten vaststellen en geen gedetailleerde gedragsregels (regelgedreven-regulering). Dit werd ook beoogd bij de regulering van financiële markten en diensten. Aanvankelijk was dit eveneens de aanpak die voor ogen stond bij de rechtsbescherming tegen overheidshandelen, waarbij de wet vooral algemene beginselen van behoorlijk bestuur zou bevatten. De praktijk heeft echter uitgewezen dat binnen enkele jaren de waarde-aanpak werd vervangen door een netwerk van steeds meer en steeds gedetailleerdere regels. Op het terrein van de medische en andere gezondheidsberoepsbeoefening gaat het niet anders. Er zijn tal van codes, protocollen, leidraden met als uitgangspunt: comply or explain; dat wil zeggen: afwijken mag, mits dit kan worden uitgelegd. De praktijk is echter dat de protocollen en regels nauwgezet worden gevolgd, ook als dit professioneel gezien minder verantwoord is. Uitleg kost schaarse tijd en moeite en afwijken schept risico’s op het punt van de beroepsaansprakelijkheid. Zo dreigen het professionele oordeel en de persoonlijke verantwoordelijkheid uit de beroepsbeoefening te verdwijnen.