Cookies en Raadvanstate.nl

Mag Raadvanstate.nl cookies op uw computer plaatsen? De Raad van State maakt gebruik van cookies voor het bijhouden van webstatistieken en incidenteel voor andere doeleinden zoals een gebruikersonderzoek. Er worden tijdens uw bezoek geen cookies geplaatst door anderen dan de Raad van State zelf. Meer informatie op raadvanstate.nl/cookies.

Ja, ik accepteer de cookies

Raadvanstate.nl verzamelt anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

Nee, ik accepteer de cookies niet

Raadvanstate.nl verzamelt geen anonieme bezoekgegevens ter verbetering van de website.

 

Van kind en badwater

De rechtsstaat is niet bij iedere regel en iedere beslissing in het geding. Niet alles wat in de wet staat, is recht omdat het in de wet staat. Dan eindigt men waar Pascal voor waarschuwt en ‘zouden wetten voor rechtvaardig gehouden moeten worden, omdat zij nu eenmaal zijn vastgesteld’. Recht moet om recht te zijn aan veranderende omstandigheden kunnen worden aangepast. Er is op ieder moment veel overbodige of weinig effectieve wet- en regelgeving. Er zullen op ieder moment bepalingen zijn die in de weg staan aan nieuwe ontwikkelingen, zij het dat doorgaans omstreden zal zijn of wat mogelijk veranderd kan worden, ook een gewenste vernieuwing is. Maar wetgeving is meer dan een kwestie van vormgeving van beleid. De rechtsstaat is meer dan een willekeurig regelwerk. In het streven om van het ‘badwater’ van verouderde, overbodige of te gedetailleerde regelgeving af te komen, moet worden opgepast niet het ‘kind van de essentie en waarden van de rechtsstaat’ te verliezen.

Essentie van recht en rechtsstaat is om machts- en krachtsverhoudingen te ordenen in verhoudingen waarin afzonderlijke personen, minderheden, immateriële belangen en zwakke krachten ook tot recht kunnen komen. Zo telt niet slechts het recht van de sterkste of de wil van de meerderheid. Dat betekent niet dat collectieve belangen, nodig geachte veranderingen, beleid en politieke keuzen van meerderheden steeds ondergeschikt moeten zijn. Het betekent wél dat met het oog daarop waarborgen en procedures gelden en dat niet het doel de middelen rechtvaardigt noch het resultaat alles bepaalt. De rechtsstaat biedt een betrouwbaar bestendig kader dat het gedrag van burgers en overheden in het maatschappelijk verkeer voorspelbaar en betrouwbaar maakt zodat men daar in het eigen gedrag vanuit mag gaan. Op die wijze kan maatschappelijk vertrouwen groeien en een voedingsbodem vormen voor groei en welvaart en maatschappelijke samenhang. Maar de prijs daarvan is: vele wetten en regels die het handelen normeren.

Tegelijk beperken wet- en regelgeving transactiekosten in het maatschappelijk verkeer door standaardisatie en ordening. Het zijn vaak gedetailleerde concrete regels, maar als je ze wegneemt, zijn de maatschappelijke kosten vele malen hoger dan de lasten en ergernis daarvan, onder andere omdat de rechter de geschillen dan zal moeten oplossen. Evenzo beperken wet- en regelgeving de kosten in het rechtsverkeer doordat geschillen over de uitleg beperkt kunnen worden door nadere precisering. Niet voor niets leiden negatieve uitspraken van de bestuursrechter voor het bestuur vaak tot nadere verfijning van de regelgeving. Keerzijde van minder regelgeving zijn hogere maatschappelijke kosten door meer juridische geschillen.